CAO en arbeidsvoorwaarden
Een collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) bevat afspraken over arbeidsvoorwaarden die gelden voor een hele bedrijfstak of onderneming. De CAO kan uw rechten bij ontslag aanzienlijk beïnvloeden, van de opzegtermijn tot aanvullende vergoedingen. In dit artikel leest u wat een CAO is, welke rechten u eraan ontleent en wat de gevolgen zijn bij ontslag.
Inhoudsopgave
Wat is een CAO?
Een collectieve arbeidsovereenkomst (CAO) is een overeenkomst tussen één of meer werkgevers(organisaties) en één of meer vakbonden over de arbeidsvoorwaarden die gelden voor werknemers in een bepaalde bedrijfstak of onderneming.
De CAO bevat aanvullende afspraken bóvenop de wettelijke minimumrechten. Een CAO mag nooit minder gunstige voorwaarden bevatten dan de wet voorschrijft, maar kan wel betere voorwaarden bieden, zoals:
- Een hoger minimumloon dan het wettelijk minimum
- Meer vakantiedagen dan de wettelijke 20 dagen
- Een hogere ontslagvergoeding dan de transitievergoeding
- Langere opzegtermijnen
- Aanvullende regelingen bij ziekte of arbeidsongeschiktheid
Soorten CAO’s
Bedrijfstak-CAO
Een bedrijfstak-CAO geldt voor alle werkgevers en werknemers in een bepaalde sector, zoals de metaalindustrie, de horeca of de zorg. De minister van Sociale Zaken kan een bedrijfstak-CAO algemeen verbindend verklaren (AVV), waardoor deze geldt voor álle bedrijven in de sector, ook als zij niet bij een werkgeversorganisatie zijn aangesloten.
Ondernemings-CAO
Een ondernemings-CAO geldt voor één specifiek bedrijf. Grote bedrijven zoals Philips, Shell of de Rabobank hebben eigen CAO’s die zijn afgestemd op de specifieke situatie van het bedrijf.
Wat staat er in een CAO?
Een CAO bevat doorgaans afspraken over de volgende onderwerpen:
- Loon en salarisschalen — minimumlonen per functiegroep, periodieken en loonsverhoging
- Werktijden — de normale arbeidsduur, overwerk en onregelmatigheidstoeslag
- Vakantie en verlof — het aantal vakantiedagen, bijzonder verlof en vakantiegeld
- Ziekte — aanvulling op de wettelijke loondoorbetaling bij ziekte, wachtdagen en re-integratieafspraken
- Pensioen — pensioenregeling, premieverdeling en pensioenleeftijd
- Ontslag — opzegtermijnen, sociaal plan bij reorganisatie en aanvullende vergoedingen
- Scholing en ontwikkeling — opleidingsbudget en studieverlof
- Reiskosten en onkostenvergoeding
Wanneer is een CAO bindend?
Een CAO is voor u bindend in de volgende situaties:
1. U bent lid van de betrokken vakbond
Als u lid bent van een vakbond die de CAO heeft gesloten, bent u automatisch gebonden aan de CAO.
2. De CAO is algemeen verbindend verklaard (AVV)
Als de minister van Sociale Zaken de CAO algemeen verbindend heeft verklaard, geldt deze voor alle werkgevers en werknemers in de bedrijfstak, ongeacht vakbondslidmaatschap.
3. Incorporatiebeding in uw arbeidsovereenkomst
Veel arbeidsovereenkomsten bevatten een incorporatiebeding: een bepaling dat de CAO van toepassing is op de arbeidsovereenkomst. Hierdoor bent u ook zonder vakbondslidmaatschap gebonden aan de CAO.
Check uw arbeidsovereenkomst
Controleer of in uw arbeidsovereenkomst een verwijzing naar een CAO staat. Als dat het geval is, gelden de CAO-bepalingen voor u, ook als u geen vakbondslid bent.
CAO en ontslag
De CAO kan uw rechten bij ontslag op verschillende manieren beïnvloeden:
Opzegtermijnen
De CAO kan langere of kortere opzegtermijnen bevatten dan de wettelijke standaard. Controleer altijd uw CAO vóór u de opzegtermijn in een vaststellingsovereenkomst beoordeelt.
Sociaal plan
Bij reorganisaties wordt vaak een sociaal plan afgesproken in de CAO of als aanvulling daarop. Een sociaal plan bevat doorgaans:
- Een aanvullende ontslagvergoeding (bovenop de transitievergoeding)
- Regelingen voor herplaatsing en outplacement
- Afspraken over voorrang bij terugkeer
- Hardheidsclausule voor individuele gevallen
Ontslagcommissie
Sommige CAO’s bevatten een eigen ontslagcommissie die in plaats van het UWV oordeelt over ontslag wegens bedrijfseconomische redenen. Deze commissie hanteert vergelijkbare criteria als het UWV.
Aanvullende ontslagvergoedingen
Sommige CAO’s bevatten aanvullende vergoedingen bij ontslag, bovenop de wettelijke transitievergoeding. Controleer uw CAO op dergelijke regelingen.
Belangrijke arbeidsvoorwaarden
Loon
De CAO bepaalt de minimumsalarissen per functiegroep. Uw werkgever mag u niet minder betalen dan het CAO-loon voor uw functie. Het CAO-loon is altijd minimaal het wettelijk minimumloon.
Vakantiedagen
De wettelijke minimum is 20 vakantiedagen per jaar (bij een fulltime dienstverband). De meeste CAO’s kennen 25 tot 30 vakantiedagen. Bovenwettelijke vakantiedagen (boven de 20) kunnen soms worden uitbetaald of ingeleverd.
Loondoorbetaling bij ziekte
De wet verplicht de werkgever tot doorbetaling van minimaal 70% van het loon gedurende 2 jaar ziekte. Veel CAO’s bepalen een aanvulling tot 100% in het eerste ziektejaar en 70% in het tweede jaar. Sommige CAO’s kennen een aanvulling tot 100% gedurende de gehele ziekteperiode.
Pensioen
De pensioenregeling is vaak vastgelegd in de CAO of in een apart pensioenreglement waarnaar de CAO verwijst. De CAO bepaalt de premieverdeling (werkgever/werknemer), de pensioenleeftijd en eventuele aanvullende regelingen.
Proeftijd
De CAO kan afwijkende regels bevatten over de proeftijd. Sommige CAO’s sluiten een proeftijd uit bij bepaalde contractvormen.
Wijziging van arbeidsvoorwaarden
Uw werkgever mag uw arbeidsvoorwaarden niet zomaar eenzijdig wijzigen. De regels zijn als volgt:
Zonder eenzijdig wijzigingsbeding
Als er geen eenzijdig wijzigingsbeding in uw contract staat, kan de werkgever uw arbeidsvoorwaarden alleen wijzigen met uw instemming. Bij een “redelijk voorstel” van de werkgever mag u dit niet onredelijk weigeren (artikel 7:611 BW).
Met eenzijdig wijzigingsbeding
Als uw contract een eenzijdig wijzigingsbeding bevat, mag de werkgever wijzigingen doorvoeren als hij daarbij een zwaarwichtig belang heeft dat zwaarder weegt dan uw belang bij behoud van de bestaande voorwaarden.
Bij nieuwe CAO
Als een nieuwe CAO wordt afgesloten, gelden de nieuwe voorwaarden automatisch. Een CAO kan zowel gunstiger als ongunstiger zijn dan de vorige. Bij driekwartdwingend recht kan de CAO in bepaalde gevallen afwijken van de wet, ook ten nadele van de werknemer.
Arbeidsvoorwaarden gewijzigd na ontslag?
Bij ontslag met een vaststellingsovereenkomst mag de werkgever uw arbeidsvoorwaarden niet eerst eenzijdig verslechteren om vervolgens een lagere vergoeding aan te bieden. Laat uw VSO controleren.
Upload uw VSOWat als de werkgever de CAO niet naleeft?
Als uw werkgever zich niet houdt aan de CAO, heeft u verschillende mogelijkheden:
- Bespreek het met uw werkgever — wijs uw werkgever schriftelijk op de CAO-bepaling die wordt geschonden.
- Schakel uw vakbond in — als u lid bent van een vakbond, kan deze namens u actie ondernemen.
- Meld het bij de CAO-nalevingsinstantie — veel CAO’s hebben een eigen nalevingsinstantie die controles uitvoert en boetes kan opleggen.
- Start een juridische procedure — u kunt via de kantonrechter naleving van de CAO vorderen, eventueel met terugwerkende kracht.
Verjaringstermijnen bij CAO-schendingen zijn doorgaans 5 jaar. Dit betekent dat u achterstallig loon of gemiste toeslagen kunt vorderen over de afgelopen 5 jaar.
Praktische tips
- Ken uw CAO — zoek op welke CAO voor u geldt en lees de voor u relevante bepalingen. CAO’s zijn openbaar en te vinden via uitvoeringsinstantie.nl of de website van uw vakbond.
- Controleer bij ontslag — check of de CAO aanvullende vergoedingen, een sociaal plan of langere opzegtermijnen bevat.
- Bewaar uw arbeidsovereenkomst — controleer of er een verwijzing naar een CAO in staat (incorporatiebeding).
- Let op bij een VSO — de vergoeding in een vaststellingsovereenkomst moet rekening houden met eventuele CAO-vergoedingen en het sociaal plan.
- Raadpleeg uw vakbond — uw vakbond kan u adviseren over uw CAO-rechten bij ontslag.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik welke CAO voor mij geldt?
Controleer uw arbeidsovereenkomst op een verwijzing naar een CAO. U kunt ook kijken op de website van het ministerie van Sociale Zaken of op uitvoeringsinstantie.nl. Uw werkgever is verplicht u te informeren over de toepasselijke CAO.
Geldt de CAO ook als ik geen lid ben van een vakbond?
Ja, als de CAO algemeen verbindend is verklaard (AVV) of als uw arbeidsovereenkomst een incorporatiebeding bevat, geldt de CAO ook voor u. De meeste werknemers in Nederland vallen onder een CAO, ongeacht vakbondslidmaatschap.
Kan mijn werkgever afwijken van de CAO?
De werkgever mag niet in uw nadeel afwijken van de CAO, tenzij de CAO dit uitdrukkelijk toestaat. Wel mag de werkgever betere voorwaarden aanbieden dan de CAO voorschrijft.
Wat is een sociaal plan?
Een sociaal plan is een pakket maatregelen bij reorganisatie, zoals een aanvullende vergoeding, outplacement en herplaatsingsafspraken. Het sociaal plan kan onderdeel zijn van de CAO of apart worden afgesproken.
Heeft de CAO invloed op mijn ontslagvergoeding?
Ja, de CAO kan aanvullende vergoedingen bevatten bovenop de wettelijke transitievergoeding. Ook een sociaal plan kan een hogere vergoeding voorschrijven. Controleer altijd uw CAO bij ontslag.
Wat als mijn werkgever de CAO niet naleeft?
U kunt de werkgever schriftelijk aanspreken, uw vakbond inschakelen, een melding doen bij de CAO-nalevingsinstantie of een procedure starten bij de kantonrechter. Achterstallige betalingen kunt u over 5 jaar terugvorderen.
Moet ik rekening houden met de CAO bij een vaststellingsovereenkomst?
Absoluut. Als uw CAO een sociaal plan of aanvullende ontslagvergoedingen bevat, mag u verwachten dat de VSO hier rekening mee houdt. Laat uw VSO controleren door een jurist die uw CAO kent.